Ginkgo biloba wordt vrij verkocht, daarom beschouwen velen het als een voor iedereen veilig middel. Toch bestaan er toestanden en situaties waarin inname van ginkgo ongepast of gevaarlijk is, en de meeste ervan hangen samen met het bloedstollingssysteem, het zenuwstelsel en de wisselwerking met geneesmiddelen. De redactie heeft de absolute en relatieve contra-indicaties gesystematiseerd, steunend op de Europese monografie en klinische gegevens.
Absolute contra-indicaties
Absolute contra-indicaties zijn situaties waarin inname van ginkgo helemaal niet is toegestaan. Voor het gestandaardiseerde bladextract zijn er weinig van, maar ze zijn duidelijk vastgelegd in officiële documenten.
Ten eerste — overgevoeligheid voor ginkgo of voor welk bestanddeel van het product dan ook. Mensen die een allergische reactie op ginkgopreparaten hebben gehad of contactdermatitis van de vruchten van de boom, moeten van inname afzien. Een herhaalde reactie kan heviger zijn.
Ten tweede — zwangerschap. De Europese monografie rekent die tot de contra-indicaties. De reden is de theoretische invloed op de bloedstolling, die het risico op bloedingen tijdens de bevalling kan verhogen, en het ontbreken van veiligheidsonderzoek. Ook borstvoeding wordt afgeraden vanwege het gebrek aan gegevens.
Ten derde — vastgestelde stollingsstoornissen en neiging tot bloedingen, bijvoorbeeld hemofilie of trombocytopenie. Voor zulke mensen kan zelfs een kleine extra invloed op de bloedplaatjes ernstige gevolgen hebben.
Geneesmiddelen waarmee ginkgo onverenigbaar is of controle vereist
De meest gewichtige groep zijn geneesmiddelen die de bloedstolling beïnvloeden. Hoewel meta-analyses geen wezenlijke invloed van het gestandaardiseerde extract op de stollingswaarden bij gezonde mensen hebben bevestigd, werd ginkgo in klinische gevallen van bloedingen vaak juist met zulke geneesmiddelen gecombineerd.
| Groep geneesmiddelen | Voorbeelden | Mogelijk gevolg | Standpunt van de redactie |
|---|---|---|---|
| Anticoagulantia | Warfarine, directe orale anticoagulantia | Verhoging van het risico op bloedingen | Niet innemen zonder toestemming van de arts |
| Trombocytenaggregatieremmers | Aspirine, clopidogrel | Optelling van de invloed op de bloedplaatjes | Niet innemen zonder toestemming van de arts |
| NSAID’s | Ibuprofen, diclofenac | Bloedingen, met name maag-darmbloedingen | Voorzichtig, vooral bij langdurige inname |
| Anti-epileptica | Valproêten en andere | Mogelijke verandering van de werkzaamheid | Alleen in overleg met de neuroloog |
| Antiretrovirale middelen | Efavirenz | Verlaging van de concentratie van het middel | Vermijden |
Wisselwerkingen met antiretrovirale middelen, met name efavirenz, worden in de Europese monografie genoemd: ginkgo kan de concentratie ervan in het bloed verlagen door invloed op de leverenzymen. Voor geneesmiddelen waarvan de controle van een chronische infectie afhangt, is dat een onaanvaardbaar risico.
Voor antidepressiva, middelen met een smal therapeutisch venster en geneesmiddelen die door de enzymen CYP2C19 en CYP3A4 worden gemetaboliseerd, zijn de gegevens niet eenduidig. Overzichten van farmacokinetische wisselwerkingen tonen aan dat de meeste ervan zwak zijn, maar de individuele reactie is onvoorspelbaar.
De regel is eenvoudig: als iemand regelmatig welke receptplichtige geneesmiddelen dan ook inneemt, wordt de beslissing over ginkgo samen met de arts genomen, die het hele behandelschema kent.
Toestanden die bijzondere voorzichtigheid vereisen
Naast de absolute contra-indicaties bestaan er situaties waarin inname alleen mogelijk is na overleg met een arts en op voorwaarde van controle. Wij noemen die relatieve contra-indicaties.
- Epilepsie en stuipen in de voorgeschiedenis.Er zijn geïsoleerde gevallen van aanvallen tegen de achtergrond van ginkgo-inname beschreven; de zaden bevatten ginkgotoxine, een antagonist van vitamine B6.
- Recente beroerte, vooral een hemorragische.Elke invloed op de bloedstolling beoordeelt de neuroloog.
- Maagzweer, maag-darmbloedingen in de voorgeschiedenis.
- Ongecontroleerde arteriële hypertensieals aanvullende risicofactor voor een bloeding.
- Ernstige lever- en nieraandoeningen— er zijn onvoldoende gegevens over de veiligheid.
- Diabetes onder bloedglucoseverlagende therapie— in afzonderlijke onderzoeken is invloed op de glucosewaarden beschreven, controle is nodig.
Voor elk van deze toestanden is het risico niet noodzakelijk hoog, maar de prijs van een fout is groot. Daarom is zelfstandige inname zonder overleg met een arts hier ongepast.
Apart moeten ouderen worden genoemd. Juist zij nemen het vaakst ginkgo in «voor het geheugen» en krijgen tegelijk het vaakst aspirine, anticoagulantia en andere geneesmiddelen, wat een riskante combinatie oplevert.
Operaties, letsel en contactsporten
Vóór elke geplande chirurgische ingreep, inclusief tandheelkundige operaties, moet de inname van ginkgo met de chirurg en de anesthesist worden besproken. De termijn van staken bepaalt de arts, rekening houdend met het type operatie en andere geneesmiddelen.
Voor sporters in contactsporten — vechtsporten, ijshockey, rugby — heeft de invloed op de bloedstolling praktische betekenis. Letsel met hematomen, snijwonden en neusbloedingen zijn hier niet zeldzaam, daarom is de zin van ginkgo-inname in zulke sporten twijfelachtig, vooral in de wedstrijdperiode.
Als een sporter na blessures pijnstillende NSAID’s inneemt, verhoogt de combinatie met ginkgo het risico nog verder. Dat is een van de meest voorkomende en minst bewuste combinaties.
Bij elk hoofdletsel of vermoeden van een inwendige bloeding moet ginkgo worden gestaakt en moet de arts over de inname ervan worden geïnformeerd.
Kinderen en adolescenten
De gegevens over de veiligheid en werkzaamheid van ginkgo bij kinderen en adolescenten zijn onvoldoende, daarom raadt de Europese monografie het gebruik door personen jonger dan 18 af. De op internet populaire adviezen om ginkgo aan scholieren te geven «voor de concentratie» hebben geen wetenschappelijke basis.
Voor kinderen zijn de ginkgozaden een aanvullend risico: juist bij kinderen zijn de ernstigste vergiftigingen met ginkgotoxine met stuipen beschreven. Als er in de buurt ginkgobomen groeien, is het goed kinderen uit te leggen dat de vruchten en zaden niet gegeten mogen worden.
Jonge sporters met aandachts- of vermoeidheidsproblemen hebben onderzoek nodig, geen plantaardige supplementen. Achter deze symptomen kunnen slaaptekort, ijzertekort, overtraining of andere toestanden schuilgaan die een heel andere aanpak vereisen.
Als ginkgo al deel uitmaakt van een samengesteld product dat een adolescent inneemt, is het goed dit aan de kinderarts te melden.
Conclusies van de redactie
Ginkgo biloba is gecontra-indiceerd bij allergie ervoor, tijdens de zwangerschap en bij stollingsstoornissen. Inname samen met anticoagulantia, trombocytenaggregatieremmers en sommige andere geneesmiddelen is alleen toegestaan op beslissing van een arts.
Mensen met epilepsie, een recente beroerte, maagzweer, en ook degenen die zich op een operatie voorbereiden, moeten de inname met een arts bespreken. Voor personen jonger dan 18 wordt ginkgo afgeraden.
Voor sporters in contactsporten en voor wie regelmatig NSAID’s inneemt, weegt het nut van ginkgo waarschijnlijk niet op tegen de risico’s.
We raden ook aan onze artikelen te lezen: «Bijwerkingen van Ginkgo biloba», «Waarmee je Ginkgo biloba combineert» en «Hoe je Ginkgo biloba inneemt: dosering, tijdstip, duur».
Literatuurlijst
- European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). European Union herbal monograph on Ginkgo biloba L., folium. London: EMA; 2015.
- Bent S, Goldberg H, Padula A, Avins AL. Spontaneous bleeding associated with Ginkgo biloba: a case report and systematic review of the literature. J Gen Intern Med. 2005;20(7):657–661.
- Kellermann AJ, Kloft C. Is there a risk of bleeding associated with standardized Ginkgo biloba extract therapy? A systematic review and meta-analysis. Pharmacotherapy. 2011;31(5):490–502.
- Unger M. Pharmacokinetic drug interactions involving Ginkgo biloba. Drug Metab Rev. 2013;45(3):353–385.
- Leistner E, Drewke C. Ginkgo biloba and ginkgotoxin. J Nat Prod. 2010;73(1):86–92.
- DeKosky ST, Williamson JD, Fitzpatrick AL, et al. Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial. JAMA. 2008;300(19):2253–2262.
Andriy Melnyk
Krachttrainer, auteur van programma's voor beginners en gevorderden. Schrijft over trainingsplanning.
