L-ornithine wordt beschouwd als een van de veiligste aminozuren, maar ook dit heeft bijwerkingen. De redactie heeft uiteengezet welke reacties zijn beschreven in onderzoeken en bijsluiters van geneesmiddelvormen, waarvan de kans erop afhangt en wie extra voorzichtig moet zijn.
Algemeen veiligheidsprofiel
L-ornithine is een endogeen aminozuur dat voortdurend in het lichaam wordt gevormd. Daarom is het supplement in matige hoeveelheden geen «vreemde» stof voor het lichaam. In gerandomiseerde onderzoeken met gezonde vrijwilligers zijn geen ernstige ongewenste verschijnselen beschreven.
Toch betekent «natuurlijk» niet «veilig in elke hoeveelheid». Geconcentreerd poeder of capsules creëren in de darm en het bloed een belasting die bij gewone voeding niet voorkomt. Juist daarmee hangen de meest voorkomende bijwerkingen samen.
Voor de beoordeling van de veiligheid is het belangrijk dat de meeste onderzoeken kort waren — van één dag tot enkele weken. Gegevens over maandenlange ononderbroken inname bij sporters zijn er praktisch niet, dus over de langetermijnveiligheid kan slechts voorzichtig worden gesproken.
Een aanzienlijk deel van de informatie over de verdraagbaarheid komt uit de klinische praktijk van het gebruik van L-ornithine-L-aspartaat bij patiënten met leverschade. Dit middel wordt al decennia gebruikt, en de bijwerkingen ervan zijn goed beschreven in bijsluiters en klinische onderzoeken.
Maag-darmreacties
De meest voorkomende bijwerking van ornithine is ongemak in het spijsverteringskanaal: opgeblazenheid, borrelen, misselijkheid, zachtere ontlasting. Het mechanisme is osmotisch: het niet-geabsorbeerde deel van het aminozuur houdt water vast in het darmlumen.
In het onderzoek van Bucci en collega’s (1990) veroorzaakte de grootste van de geteste doses ornithinehydrochloride bij de meeste deelnemers osmotische diarree. Juist dit resultaat wordt vaak aangehaald als praktische grens voor grote eenmalige doses.
Het risico op reacties neemt toe als je het poeder op een lege maag inneemt, in geconcentreerde vorm of tegelijk met andere aminozuren en suikeralcoholen, die ook een osmotische werking hebben. Het verdelen van de dagelijkse hoeveelheid over meerdere innamen en oplossen in voldoende water verminderen deze verschijnselen doorgaans.
Orale vormen van L-ornithine-L-aspartaat kunnen ook misselijkheid, braken of buikpijn veroorzaken, wat in de bijsluiters van de middelen is vermeld. Doorgaans zijn deze verschijnselen voorbijgaand en verdwijnen ze na verlaging van de dosis of staken.
Andere mogelijke reacties
Naast het spijsverteringskanaal worden in de literatuur en de bijsluiters ook andere, zeldzamere reacties genoemd. De opsomming ervan staat hieronder; de meeste zijn beschreven voor geneesmiddelvormen van ornithine, en niet voor voedingssupplementen.
| Reactie | Frequentie | Commentaar van de redactie |
|---|---|---|
| Opgeblazenheid, diarree, misselijkheid | Meest voorkomend | Hangt af van de eenmalige dosis, de vorm en inname op een lege maag |
| Pijn in de ledematen | Zelden | Beschreven in de bijsluiters van L-ornithine-L-aspartaat |
| Allergische reacties | Geïsoleerde gevallen | Vaker verbonden met hulpstoffen |
| Slaapstoornissen of slaperigheid | Individueel | Niet systematisch onderzocht bij sporters |
Bij intraveneuze toediening van L-ornithine-L-aspartaat in grote doses zijn misselijkheid en braken mogelijk. Dit is nog een argument vóór het feit dat geneesmiddelvormen alleen op voorschrift van een arts mogen worden gebruikt.
Ornithine kan als voorloper van poly-aminen theoretisch invloed hebben op processen van celgroei. Direct klinisch bewijs van schade door supplementen in deze context is er niet, maar mensen met oncologische aandoeningen moeten dergelijke supplementen met een oncoloog bespreken.
Ook is het goed te denken aan combinatieproducten. Als een pre-workout cafeïne, synefrine of andere stimulerende middelen bevat, hangen onaangename gewaarwordingen (hartkloppingen, angst, slapeloosheid) vaker samen met die middelen dan met ornithine.
Wie in de zone van verhoogd risico zit
Voor de meeste gezonde volwassenen is ornithine in gewone doses weinig riskant. Toch zijn er groepen voor wie zelfs een standaarddosis ongewenst kan zijn.
- Mensen met gyrate atrofie van het vaatvlies en het netvlies — een zeldzaam erfelijk tekort aan ornithineaminotransferase, waarbij de ornithinespiegel in het bloed al verhoogd is.
- Patiënten met ernstige nierinsufficiëntie — de uitscheiding van stikstofhoudende stofwisselingsproducten is verstoord.
- Zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven — de veiligheid is niet onderzocht.
- Kinderen en adolescenten — zelfstandig gebruik van sportsupplementen wordt afgeraden.
Mensen met al gediagnosticeerde leveraandoeningen mogen sportsupplementen met ornithine niet gebruiken als vervanging van behandeling. Voor hen bestaan er geneesmiddelen waarvan de dosering door een hepatoloog wordt bepaald.
Bijzondere aandacht verdient wie veel verschillende aminozuren tegelijk inneemt. De totale stikstofbelasting en het osmotische effect in de darm tellen op, en onaangename symptomen kunnen zelfs bij een matige hoeveelheid van elk bestanddeel optreden.
Als na het begin van de inname ongebruikelijke symptomen zijn opgetreden — uitslag, zwellingen, hevige buikpijn, gezichtsstoornissen — moet de inname worden gestaakt en een arts worden geraadpleegd.
Hoe je de risico’s minimaliseert
De eerste regel is te beginnen met de kleinste door de fabrikant aanbevolen portie en de verdraagbaarheid te beoordelen. De hoeveelheid verhogen is alleen goed bij het uitblijven van onaangename gewaarwordingen en binnen de grenzen die in onderzoeken zijn gebruikt.
De tweede — kies monoproducten met een duidelijk vermelde hoeveelheid L-ornithine per portie. In «proprietary blends» wordt de exacte dosis vaak niet vermeld, en is het onmogelijk te beoordelen wat precies de reactie heeft veroorzaakt.
De derde — geef de voorkeur aan producten met een onafhankelijke kwaliteitscertificering. Voor sporters die dopingcontrole ondergaan is dat bijzonder belangrijk: ornithine is niet verboden door WADA, maar supplementen kunnen verontreinigd zijn met verboden stoffen.
De vierde — combineer niet zonder noodzaak meerdere producten met ornithine. Het zit vaak al in pre-workoutcomplexen en mengsels voor «leverherstel», en zo verdubbelt iemand ongemerkt de dosis.
Conclusies van de redactie
De bijwerkingen van L-ornithine zijn meestal licht en dosisafhankelijk. Het belangrijkste probleem is maag-darmongemak bij grote eenmalige doses, dat gemakkelijk te vermijden is door de dosis te verdelen en met voedsel in te nemen.
Ernstige risico’s betreffen vooral zeldzame erfelijke stofwisselingsziekten, ernstige nier- en leverpathologie en ook de zwangerschap, wanneer de veiligheid niet is onderzocht.
Er zijn weinig gegevens over langdurige inname, daarom is er geen reden om ornithine maandenlang ononderbroken in te nemen zonder een duidelijk doel en beoordeling van het effect.
Meer over de risicogroepen — in het artikel «Wie L-ornithine niet mag innemen». We raden ook aan «Hoe je L-ornithine inneemt: dosering, tijdstip, duur» en «L-ornithine: toedieningsvormen en welke te kiezen» te lezen.
Literatuurlijst
- Bucci L, Hickson JF, Pivarnik JM, et al. Ornithine ingestion and growth hormone release in bodybuilders. Nutr Res. 1990;10(3):239–245.
- Sugino T, Shirai T, Kajimoto Y, Kajimoto O. L-ornithine supplementation attenuates physical fatigue in healthy volunteers by modulating lipid and amino acid metabolism. Nutr Res. 2008;28(11):738–743.
- Miyake M, Kirisako T, Kokubo T, et al. Randomised controlled trial of the effects of L-ornithine on stress markers and sleep quality in healthy workers. Nutr J. 2014;13:53.
- Kircheis G, Nilius R, Held C, et al. Therapeutic efficacy of L-ornithine-L-aspartate infusions in patients with cirrhosis and hepatic encephalopathy: results of a placebo-controlled, double-blind study. Hepatology. 1997;25(6):1351–1360.
- Butterworth RF, McPhail MJW. L-Ornithine L-Aspartate (LOLA) for hepatic encephalopathy in cirrhosis: results of randomized controlled trials and meta-analyses. Drugs. 2019;79(Suppl 1):31–37.
- Valle D, Simell O. The hyperornithinemias. In: Scriver CR, Beaudet AL, Sly WS, Valle D, eds. The Metabolic and Molecular Bases of Inherited Disease. 8th ed. New York: McGraw-Hill; 2001.
- Maughan RJ, Burke LM, Dvorak J, et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. Br J Sports Med. 2018;52(7):439–455.
Andriy Melnyk
Krachttrainer, auteur van programma's voor beginners en gevorderden. Schrijft over trainingsplanning.
